Workshops
Opleiding
Bert Hellinger Instituut Nederland Basisopleiding systemisch werk

Het systemisch werk met opstellingen dat door Bert Hellinger in Duitsland werd ontwikkeld krijgt steeds meer belangstelling in Nederland. Veel mensen hebben kennis gemaakt met dit werk als toeschouwer, representant of cliënt in een van de workshops. Bij een groeiend aantal is een behoefte ontstaan om zich de ziens- en zijnswijze en vaardigheden van het werken met opstellingen eigen te maken, verder te verdiepen en te integreren in de beroepspraktijk. Voor hen is deze basisopleiding systemisch werk bedoeld.

In zes blokken van twee dagen en een blok van drie dagen (totaal 15 dagen) kunnen deelnemers leren om zelfstandig opstellingen te leiden en het systemisch werk te integreren in hun beroepspraktijk. Deze intensieve opleiding zal een verrijking bieden voor het professionele handelen van de deelnemers, ook wanneer zij niet opstellingen als zodanig willen gaan leiden. Het gaat hier om een basisopleiding. Opstellingen leiden vraagt naast het opdoen van veel ervaring ook een bepaalde basishouding en sensitiviteit. Aan al deze aspecten zal in de opleiding ruim aandacht worden besteed maar vragen veelal nog verdere ontwikkeling.

Na de opleiding wordt een vervolgopleiding aangeboden. Ook is het goed mogelijk om de basisopleiding familie-opstellingen te gebruiken als basis voor de opleiding Systeemdynamiek in Organisaties.

De opleiding richt zich op mensen die beroepsmatig te maken hebben met het functioneren van systemen in families en organisaties: artsen, psychologen, therapeuten, fysiotherapeuten, managers en koersbepalers in organisaties, sociaal-maatschappelijk werkers, docenten, organisatie-adviseurs etc.

Karakter van de opleiding
In de opleiding zal kennis, ervaring en inzicht over de grondprincipes en de dynamiek in de systemen worden aangeboden. Daarnaast staan het oefenen, reflectie en integratie centraal. Familieopstellingen zijn eigenlijk slechts een 'methode'. De techniek is niet zo moeilijk aan te leren. Waar het werkelijk op aankomt is de innerlijke houding van de begeleider en een oog voor wat zich, voorbij de opstelling, in de ziel van het familiesysteem afspeelde. Daarom wordt er ook in de opleiding veel aandacht besteed aan die innerlijke houding en aan bijvoorbeeld de achtergronden van opstellingen: de werking van het individuele en collectieve geweten. Bovendien komen regelmatig vragen over de ethiek die gepaard gaat met systemisch werk aan de orde. Ten slotte gaat het over leven en dood.

Het oefenen vind in de eerste blokken plaats in kleine stappen: Hoe leid ik in een opstelling iemand naar een bepaalde plaats in de constellatie en wat is het effect op de representant? Hoe voer ik een inleidend gesprek en kom ik in contact met de systeemenergie? Hoe herken ik primaire, secundaire en systemische emoties? Talloze deelvaardigheden worden geoefend en pas in latere blokken komt het accent op het leiden van een gehele opstelling. Reflectie en feedback voeren naar verdere verdieping. Welke processen lopen in mijzelf tijdens een inleidend interview? Hoe werkt mijn lichaam als radar voor systeemenergie? Wat zijn mijn eigen blinde vlekken en waar heb ik coaching nodig? Werken met opstellingen vraagt een bereidheid je open te stellen voor verschijnselen waar geen houvast is aan rationele verklaringen. Hoe ga ik om met dat niet-weten? Wat zou ik af moeten leren en loslaten? De opleiding ondersteunt het zoeken naar de balans tussen intuïtie en kennis.

Integratie draagt bij aan de verankering van de opleiding. Hoe verhoudt het systemisch werk zich met mijn normen en waarden? Waar krijgt het een plaats ten opzichte van mijn levens- en beroepservaring? Om de gelegenheid te geven het integratieproces op een voor ieder optimale manier te laten verlopen is gekozen voor een opleidingslocatie en -setting die daarin ondersteunt. Naast de kerndocent treden steeds twee gerenommeerde en ervaren gastdocenten uit Duitsland in de opleiding op. Het werken met drie docenten met ieder een eigen stijl geeft deelnemers de mogelijkheid hun eigen werkwijze te ontwikkelen.

Overzicht van de cursusblokken

Blok 1

Verloop van een opstelling en innerlijke processen bij de begeleider
In het eerste blok staat na kennismaking en verheldering van doelen het verloop ven het opstellingsproces centraal. Zonder onrecht te doen aan het geheel wordt het opstellingsverloop in kleine eenheden onderscheiden. Dat stelt de deelnemers in staat om zich bewust te worden van de innerlijke keuzeprocessen en vragen die opkomen bij het begeleiden van opstellingen. In dat proces ontstaat contact met de eigen vaak impliciete vooronderstellingen en wordt het mogelijk om onderscheid te maken tussen lichamelijke reacties ten gevolge van de systeemenergie van de cliënt en de eigen beelden en thema's.

Inhouds-elementen

Verloop van een opstelling.
Aan de hand van familieopstellingen van de deelnemers wordt het hele proces van een opstelling van aanmelding van een cliënt tot afronding doorlopen en toegelicht.

    • Met wie werk ik en waarom
    • Toegang tot systeemenergie en inleidend interview, genogram
    • Opstelling door cliënt
    • Beeld uit de gestalt van de opstelling en informatie van representanten
    • Bewegingen in de opstelling en interventies van de begeleider
    • Oplossingsenergie
    • Beëindigen van de opstelling
    • Debriefing van de cliënt

Laws of Love en dynamieken.
Aan de hand van de opstellingen van deelnemers worden de belangrijkste wetmatigheden en veel voorkomende dynamieken in familieopstellingen besproken:

    • Erbij horen
    • Rangvolgorde
    • Balans in geven en nemen

Oefening door deelnemers van het inleidend interview en daarop gebaseerde werkhypothese

    • Oefenen van de eerste twee stappen van een opstelling: de vraag van de cliënt, in contact komen met de systeemenergie, inleidend interview en genogram
    • Bewust worden van interne processen van de begeleider en keuzemomenten
    • Feedback van de trainer

De houding van de begeleider

    • Innerlijke 'state' van de begeleider
    • Eigen normen en waarden

Oefengroepen.
Deelnemers zijn zelf verantwoordelijk voor het oefenen tussen de blokken door. Indeling in, en afspraken voor oefengroepen. Huiswerkopdrachten.

 

Blok 2

Dynamieken en leiderschap in de opstelling
In dit blok is de focus gericht op het oefenen van gedeelten van familie-opstellingen en deelvaardigheden. Met welke dynamiek begin ik en waarom? Wat is mijn eigen focus bij het begeleiden? Door in gedeelten te oefenen en reflecteren wordt contact gemaakt met leiderschapsvragen: Wie ben ik dat ik dit mag doen? Vanuit welke plaats leid ik? Hoe groot maak ik de opstelling? Wat is de balans tussen leiden en loslaten? Wat doe ik met mijn onzekerheden?

Inhouds-elementen

  1. Terugkoppeling oefengroepen.
  2. Door de opstelling heen kijken: de werking van het individuele en collectieve geweten.

Oefenen familieopstellingen

    • In kleine modules wordt geoefend een familieopstelling te leiden. Daarbij ligt het accent op de eerste vier stappen van een opstelling en het testen van aan het licht tredende dynamieken.
    • Coaching door trainer

Training deelvaardigheden

  1. Het leiden van een representant in een opstelling
  2. Vergroten en verkleinen van de 'systeemdruk'
  3. Verlossende uitspraken
  4. Leiderschapshouding en -vaardigheden
  5. Huiswerkopdrachten en afspraken oefengroepen

 

"Om een eigen lijn te kunnen bepalen is het goed om drie ervaren mensen aan het werk te zien." Robert Dilts

Om die reden werken we in blok 3 en 5 met ervaren gastdocenten

 

Blok 3

Familie en organisatie-opstellingen met een gastdocent
Onderliggende principes, basishouding en supervisie
Voertaal: Engels/Duits
In de opleiding worden gerenommeerde gastdocenten uitgenodigd die verbonden zijn aan de "Int. Arbeitsgemeinschaft Systemische Lösungen nach Bert Hellinger" in Duitsland. Deze docenten verzorgen zelf ook in duitsland opleidingen in Systemisch werk.

In dit blok zal de gastdocent aan de hand van een aantal familie- en eventueel orgenisatieopstellingen voor hem of haar belangrijke principes uit de doeken doen en aan de deelnemers van de opleiding supervisie geven bij hun opstellingen.

Tussenevaluatie
Halverwege de opleiding worden deelnemers uitgenodigd een tussenevaluatie te maken. Waar sta je in de opleiding en hoe verhoud je je met systemisch werk? Wat zijn twijfels en voorbehouden? Welk spoor zie je voor jezelf: begeleiden van opstellingen, integratie van het systemisch gedachtengoed in beroepspraktijk of vooral persoonlijke ontwikkeling. Wat heb je nodig in het tweede deel van de opleiding? Aan de hand van deze tussenevaluatie zijn ook individuele gesprekken met Bibi of Jan Jacob mogelijk.

 

Blok 4

Beweging en Gestalt van opstellingen
In dit blok is de focus op opstellingen in het geheel. Hoe 'lees' je een opstelling in zijn geheel. Welk'verhaal' vertelt de uitgangsopstelling? Wat kan er in de achtergrond hebben plaatsgevonden dat de hier zichtbare dynamiek zou kunnen verklaren. Welke waarheid wil hier aan het licht komen?

Inhouds-elementen

  1. De kracht in de vraag. Opnieuw komt het inleidend interview aan bod: Hoe kom je tot een verdichte vraag? Hoe zorg je niet verstrikt te raken? Hoe creëer je een setting waarin de vraag van de cliënt zich kan ontvouwen?
  2. Gestalt van de opstelling: welk beeld spreekt uit de beginopstelling en welke aanwijzingen geeft dat voor een waarheid die naar voren wil komen?
  3. Routes door een opstelling.
  4. In dit blok wordt veel geoefend, waarbij de opleiders open oog hebben voor de vraag op welke punten deelnemers gecoached kunnen worden.

 

Blok 5

Opstellingen en supervisie met een gastdocent
Voertaal: Engels/Duits
Voor dit blok wordt een gastdocent uitgenodigd die gespecialiseerd is in een bepaald thema of manier van werken, bijvoorbeel ziekten of het werken met zogenaamde structuuropstellingen. Een deel van dit blok zal de gastdocent zijn stijl van werken en specialisatie ontvouwen door opstellingen te doen met thema's van deelnemers. Daarnaast zijn er verschillende oefeningen waarbij deelnemers, onder supervisie, kunnen werken.

 

Blok 6

Systemisch werk in een bredere context, toepassingmogelijkheden

De dynamiek die in familiesystemen werkt is ook werkzaam in andere systemen. Culturen, landen, groepspraktijken, familiebedrijven, ideële organisaties en organisaties in het bedrijfsleven zijn allemaal systemen waar het systemisch veld en systeem-dynamiek voelbaar werkzaam zijn. Ook andere elementen dan personen in een familiesysteem kunnen worden opgesteld zoals een land, klanten, een opdracht of een ideaal. Maar welke elementen zijn nodig in de opstelling en hoe openbaart zich dat? En hoe zorg je ervoor als begeleider, adviseur of therapeut niet verstrikt te raken in het cliënt-systeem? In dit blok wordt het systemisch werk in breder perspectief verkend.

Inhouds-elementen

  1. Systemisch werk in één op één-situaties
  2. Van coachingsgesprek naar opstelling.
  3. Het opstellen van vaardigheden en kwaliteiten
  4. Opstellen van vraagstukken die met werk-situaties te maken hebben.
  5. Het creeëren van een setting voor systemisch werk.
  6. Verschillende deel-oefeningen.

 

 

Blok 7

Integratie en afsluiting
In dit blok staat de integratie centraal. Welke plek krijgen de opgedane ervaringen ten opzichte van levens- en beroepservaring? Wat is er nodig? Aan het eind van dit blok rond de opleiding zich af en trekken de trainers zich daaruit terug.

Deelnemers worden in staat gesteld een opstelling te leiden en na te gaan in welke mate zij voldoen aan een aantal criteria:

Persoonlijke feedback en coaching
Afsluiting en deelnamecertificaten.

 

De basisveronderstelling om adviseur te zijn, is om zich in het systeem te begeven met de bereidheid het lot van het systeem te delen. Liefde en deemoed zijn nodig. De adviseur verandert niets. Hij brengt alleen de werkelijkheid aan het licht. Dat kan verandering brengen. Bert Hellinger