In zes blokken van twee dagen en een blok van drie dagen kunnen deelnemers leren om zelfstandig organisatieopstellingen te begeleiden en systemische benaderingen in hun beroepspraktijk te integreren. Deze intensieve opleiding zal een verrijking bieden voor het professionele handelen van de deelnemers. Systemisch werk en het begeleiden van opstellingen vraagt naast inzicht, vaardigheden en het opdoen van veel ervaring ook een bepaalde basishouding en sensitiviteit. Aan al deze aspecten zal in de opleiding ruim aandacht worden besteed.
De opleiding richt zich op mensen die beroepsmatig te maken hebben met het functioneren van systemen in organisaties: managers, interne en externe adviseurs, trainers, bedrijfsmaatschappelijk werkers en anderen die de ontwikkeling in organisaties en werksituaties ter harte gaan.
Karakter van de opleiding
In de opleiding zal kennis, ervaring en inzicht over de grondprincipes en de dynamiek in systemen worden aangeboden. Daarnaast staan het oefenen, reflectie en integratie centraal. Al vanaf de eerste dag worden deelnemers uitgenodigd om in de rol van begeleider te stappen en in kleine stappen opstellingen te begeleiden. Hoewel de focus in deze opleiding gericht is op het leren begeleiden van opstellingen, wordt daarnaast veel aandacht besteed aan systemisch werk in organisaties in bredere zin. Wat zijn, vanuit systemisch perspectief, condities waaronder organisaties en mensen in werksituaties gedijen.
Overzicht van de blokken
Blok 1: Basisprincipes van systemisch werk, systemisch waarnemen
In dit blok staat het systemisch waarnemen centraal. Er worden enkele opstellingen gedemonstreerd, en meteen daarna zijn deelnemers uitgenodigd om de rol van begeleider op zich te nemen en in gedeelten opstellingen te begeleiden. Oefeningen in kleine groepen en vorming van intervisiegroepen. Deelnemers brengen eigen vraagstukken in.
Inhoudselementen:
- Verloop van een organisatieopstelling.
- Diagnose: signalen voor systemische component in organisatievraagstukken.
- Verschillen tussen organisatiesystemen en familie systemen
- Deeloefeningen: innerlijk proces bij begeleiden van een opstelling. Het lege midden.
- Systemisch waarnemen en systeemenergie.
- basisvaardigheden: welke elementen stellen we op bij een organisatieopstelling
Blok 2: Het herkennen van dynamieken; de onderliggende principes van het systemisch fenomenologisch werk
Opstellingen zijn een methode, de onderliggende filosofie is de ‘systemisch fenomenologische benadering’. In dit blok is de aandacht gericht op beide aspecten: ten eerste het leren herkennen van dynamieken in de werkelijke organisatie, in de opstellingen en mogelijke interventies. Daarnaast besteden we aandacht en oefenen we met de onderliggende principes van het systemisch fenomenologische werk: de werking van het persoonlijk geweten en de werking van het collectieve geweten en het geweten, de kern van het opstellingenwerk. Naast korte inleidingen zal er veel worden geoefend in kleinere groepen, begeleidt door de opleiders.
Inhoud:
- De werking van het persoonlijke en collectieve geweten in organisaties.
- Verschillende dynamieken in organisaties herkennen: triangulering, parentificering, identificering en het dragen voor een ander.
- Vier ordeningsprincipes in organisatiesystemen.
- Vaardigheden in het begeleiden: het verplaatsen van representanten en ‘zinnen en uitspraken’ tijdens het opstellingproces.
- Leeropstelling door Jan Jacob Stam met een gastcliënt
Blok 3: Gestalt van de opstelling.
In dit blok kijken we naar de opstelling in zijn geheel. Wat vertelt de gestalt, het beeld van de uitgangsopstelling. Wat is ‘de waarheid’ die hier aan het licht wil komen? Deze vaardigheid oefenen we aan gestalts van zowel organisatiesystemen en, als cases zich aandienen, aan maatschappelijke vraagstukken.
- Route door een opstelling.
- Vervolg: herkennen van dynamieken: contextoverlap; polariteiten/ dader-slachtoffer dynamiek
- Het ‘lezen’ van de gestalt van een opstelling.
- Inleidend interview: een verdichte vraag leidt tot een grotere oplossingsimpuls
- Wat is een ‘oplossing’?.
- Contra-indicaties en ethiek: wanneer doen we géén opstelling?
- Introductie consultatieopstellingen. Positie van de adviseur of trainer ten opzichte van de organisatie en mogelijke verstrikkingen
Blok 4: Toepassingsmogelijkheden en ontwikkeling eigen stijl
In dit blok komen een aantal toepassingsgebieden van systemisch werk in organisaties aan de orde. Daarnaast wordt een model van drie pijlers onder systemisch werk toegelicht. Dit model stelt deelnemers in staat om een eigen stijl te herkennen, te erkennen en verder te ontwikkelen.
- Drie pijlers onder systemisch werk: het werkelijke systeem, systeemenergie en de principes van ordening, balans in geven en nemen en erbij horen.
- Onderscheid tussen de domeinen: systeemdenken – systemisch werk a la Hellinger – opstellingenwerk
- Systemisch werk met teams en afdelingen.
- Structuuropstellingen.
- Keuzevraagstukken.
- Toepassing bij diagnose: wat speelt in deze organisatie.
- Toepassing bij ontwerp: de uitwerking van verschillende organisatiealternatieven testen met behulp van opstellingen.
Toepassing bij veranderingsprocessen in organisatie.
Merkopstellingen. Product- en marktopstellingen
Toepassing bij vervullen van vacatures, bij productkeuzes, bij het richten van organisatiedoelstellingen etc. - Tafel opstellingen (opstellingen met voorwerpen)
- Theory U (Otto Scharmer, Peter Senge cum suis) en organisatie opstellingen
- Ontwikkeling en organisatie van het systemisch veld in Europa en Nederland
Tussentijdse reflectie
Deelnemers worden uitgenodigd om een brief te sturen waarin ze reflecteren op de vraag waar ze nu staan ten opzichte van systemisch werk en organisatie opstellingen, in welke richting ze zich mogelijk willen ontwikkelen en wat ze daarvoor in de rest van de opleiding nog willen hebben en leren.
Blok 5: Verdiepingsblok met een gastdocent, structuuropstellingen
In iedere opleiding is komt een gastdocent om haar of zijn stijl van werken en haar of zijn specialisaties te kunnen ervaren. Meerdere opstellers zien werken geeft aan deelnemers extra ruimte om een eigen stijl te ontwikkelen. De voertaal in dit blok is engels. Waar nodig wordt voor vertaling ondersteuning geboden. Vaste gastdocent in deze opleiding is Christine Essen uit Graz, Oostenrijk. Naast haar eigen manier van werken, ook wel bekend geworden onder de naam Proces-georienteerde opstellingen, zal Christine ook een introductie in Structuuropstellingen geven. Structuuropstellingen werken meer met de structuur van het vraagstuk dan met de inhoud. Ze zijn ontwikkeld door Insa Sparrer en Matthias Varga von Kibéd.
Inhoud:
- Aan de hand van eigen thema’s van de deelnemers demonstreert Christine Proces Georiënteerde Opstellingen. Reflectie in de groep.
- Structuuropstellingen: probleemopstelling, tetralemma en waardendriehoek. Demonstratie en oefenen in drietallen.
- Opstellingen in teams
- opstellingen in één op één situaties.
Facultatief: werken aan persoonlijke thema’s
We bieden de deelnemers aan om facultatief één dag te kunnen werken aan persoonlijke thema’s die in de loop van deze opleiding opgedoken zijn. Bibi Schreuder (of een collega) zal die dag werken met meestal familieopstellingen. Als er zeven of meer deelnemers zijn gaat deze dag door.
Blok 6: Supervisie en systemisch coachen
In dit blok begeleiden deelnemers opstellingen onder supervisie van Jan Jacob Stam en Bibi Schreuder. Het is daarbij ook mogelijk om te werken met gastcliënten die door de deelnemers zijn uitgenodigd. Deelnemers worden gecoacht op hun innerlijke houding en vaardigheden.
Systemisch coachen is systemisch werk in gespreksvorm, zonder een opstelling te doen. Na theorie en demonstratie wordt dit in groepen geoefend.
Inhoud:
- supervisie met eigen cases of cases van gastcliënten
- Stand van zaken hele groep: wat gaat goed in het proces van opstellingen en de onderliggende houding en waar zijn verbeterpunten.
- Systemisch coachen: theorie, demonstratie en oefening in kleinere groepen
- Hoe creëer je een goede setting voor een in-company opstelling
Blok 7: Integratie.
In dit blok van drie dagen worden de ‘puntjes op de i’ gezet. Er wordt veel geoefend, en deelnemers die dat willen kunnen in de hele groep een opstelling begeleiden en daar feedback op krijgen. Inhoudelijk is dit blok gericht op integratie. Hoe verhoudt het systemisch werk zich tot ander werkvelden, opleidingen en achtergronden van de deelnemer? Welke integratievragen van beroepsleven en privé-leven dienen zich nog aan? Welke dynamieken in familieachtergrond hebben meegespeeld en kunnen aanleiding geven tot een bepaalde gevoeligheid bij het begeleiden van opstellingen.
Dit is ook een blok van inzichten: hoe kunnen we, vanuit een opstelling, inzichten halen over het betreffend thema. Bijvoorbeeld: wat leert een opstelling van een familiebedrijf ons over het thema Familiebedrijven, gezien vanuit systemisch perspectief? Hiermee openen we weer een andere dimensie van systemisch werken en de link nar de eigen beroepspraktijk van de deelnemers.
- Hoe verhoudt het systemisch werk zich tot de overige beroepservaring van de deelnemer.
- Het opstellen van opleidingen.
- Welke rol spelen dynamieken in de eigen achtergrond bij het begeleiden van opstellingen.
- Deelnemers kunnen een opstelling begeleiden en nagaan in welke mate zij voldoen aan een aantal criteria.
- Organisatiethema’s vanuit systemisch perspectief
- Systemisch commentaar. Oefenen aan de hand van opstellingen.
- Persoonlijke feedback en coaching.
- Afsluiting en certificaten.